Showing posts with label vroulikheid. Show all posts
Showing posts with label vroulikheid. Show all posts

Monday, 10 February 2025

in die grond en blom skyn die hoop

En so het sy opgestaan uit die blomme-velde,
'n besete vrou gevul met drome van die aarde se diepe waters
so doen sy haar daaglikse pligte met grond onder haar naels,
borduur sy die lande aan een met die stingels van blomme
sy is alleen, net sy en haar tien vingers,
soms van haar kop af, maar altyd geheg aan haar hart en haar blomtuin
sy is deels vrou, deels aarde, deels blom

hoor hoe haar stem deur die blom-woude breek!
kyk hoe sy haar menswees bevry
deur met grond en blom liefde te maak
in grond en blom skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

sy het vele sonkoper velde ontdek langs die kusste
het hul gevul met voetspore vol ryp wense
die dou lek sy vroeg-oggend van die lelie-blare
vee haar wange met die sagte son wat deur die struike breek
sing sy alomheen die liedere wat resonant oor die vlaktes aanrol
'n vrou soos hierdie mag nie stil bly!

hoor hoe haar stem deur die blom-woude breek!
kyk hoe sy haar menswees bevry
deur met grond en blom liefde te maak
in grond en blom skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

dit is daar waar sy wil wees
daar waar blomme vry, wild en helder kan bloei
waar grond diep gegtrap kan word
waar groen, geel, oranje, pers en rooi
rys uit modder en 'n nuwe wêreld aanbreek
ja, dit is daar waar sy wil wees
daar waar haar siel saam resoneer met die seismiese aardskuiwings
wat tril met die geboorte van elke nuwe blom
daar waar grond haar die ritme van wind en water leer
haar leer hoe om haar vel ten volle te voel
soos wat net 'n blom kan voel
blom sing haar lyf uit elke hoek en porie
tril die vrugbaarheid regdeur haar voetsole
trap sy versigtig want blomtyd is 'n vlugtige en delikate seisoen
en tog dans sy diep, hard en vinnig omdat blomtyd uitbundig en grensloos is

hoor hoe haar stem deur die blom-woude breek!
kyk hoe sy haar menswees bevry
deur met grond en blom liefde te maak
in grond en blom skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

grond is bly om te voel hoe diep vrou haar spoor trap
blom is bly om te sien hoe passievol sy deur die vreugde van kleur kan stap
sy druk haar lippe en bors ferm teen die aarde
voel die vibrasie van die magtige minerale groei
wat stoot en rys deur wortel en blaar
hoe lank het sy vir hierdie blomtyd gewag!
nóú is dit hier en blom sy saam met een hemelse vrugbare krag

Thursday, 18 April 2019

murg-werklikheid

ek wil hierdie oomblik
my murg-werklikheid verruil vir 
die liggaamlose vlietendheid van skaduwees
en die stramheid van my rug verkwansel vir
die vryvoetige spore op die sand
maak my rugstring vry van hierdie gewigtigheid
wat haar heeltyd afrem

meer as om 'n vry fokkin vrou te wees
wil ek 'n vry fokkin rug hê

Thursday, 16 February 2017

wilde kopulering

'n wilde kopulering van my breinselle met 
my hartselle met my droomselle met my woordselle 

sodat - siedaar - my kroos voor my 
in uitdruklike wonderprag kan staan

Monday, 13 February 2017

die kinderlose blues

tydens ovulasie is my onderlyf
een verknotte stuk pyn
my baarmoeder is verskrik van 
al die leeglê

die kinderlose blues II

my baarmoeder huil diep snikke
met die wete dat die baar
nou moet begin plek maak
vir die
bar

Tuesday, 24 January 2017

om myself te verdrink in rooi


photographer: Keran Elah

om myself te verdrink in rooi   
bloed rooi
om aan die wande van are te klou
vir al wat leef en beef in
die sonnestelsel van my digkuns
sal ek klou en klou
en nie laat los
my oë is so styf geklem dat ek die bloed
deur my oogballe sien druk
herinner my aan die lewe hier binne
elke goddelike oomblik
van hierdie waaragtige lewe
om myself te verdrink in rooi
bloed rooi
dat ek weer kan voel een word met
die baarmoeder en voeding kry sonder
vra of verwarring
net suiwer voeding vanuit ‘n diepe bloedbron
as ek aan die digterlike plasenta kan aanheg
en die versmatige bloed kan tap deur my are
dan sal ek salig gelukkig wees

Monday, 5 December 2016

vir Rika

haar borskas staan bont van al die harte wat sy daarbinne dra
sy het skaars plek vir haar eie klein hartjie
sy maak nie net haar hart oop vir jou nie
sy groei sommer 'n nuwe hart spesiaal vir jou
niemand weet hoe sy dit regkry
dit gebeur sommer so spontaan

sy het 'n tenger lyfie
maar kyk net watter groot skaduwee sy gooi
vir enige een wie skuiling of beskutting soek
sy het skaars plek vir haar eie klein hartjie
tog bly sy die honger en verlore harte
in die nessie van haar bors koester

mense-harte is swaar goete
en sy het nie altyd krag
om hulle te bly dra nie
maar nooit gee sy moed op 
of draai haar rug op jou
haar omgee is net te groot

as jy haar dalk in die straat mag raakloop
neem haar hart en al haar ander harte 
en dra dit vir 'n ruk vir haar
laat sy weer 'n ligtheid kan ervaar
en net weer die eenvoud
van haar eie lyf kan voel

Friday, 25 November 2016

tenger skaduwee

as ek my tenger skaduwee sien val 
teen 'n muur of die grond
dan is ek verbaas hoe hierdie lyf van my
soveel dinge in die lewe kan takel en oorwin
die dood en hartseer
ontheiliging en skending
berge en vrees
skaamte en spoke

Thursday, 27 October 2016

moedershart

ek lê kaal op my rug
met my blou skryfboek
oop op my borskas
en my potlood wiegend 
in my hand
ek verbeel hoe my borste
met melk begin uit-dein
en my vars-gepende woorde begin voed
sodat elkeen vet en gesond
kan styg uit die papier

maar
voordat ek my woorde op hul eie
die wêreld laat inloop
hou ek hulle vir een laaste keer
styf teen my bors
sodat die klop van my moedershart
helder in hulle ore kan klink
dat wanneer hulle my 
eendag gaan opsoek
hulle my koors-stigtelike pols sal herken
en jubelend in my arms sal hardloop

mother's heart

i lie naked on my back
with my blue writing book
open on my chest
and my pencil cradled 
in my hand
i imagine how my breasts
begin to surge with milk
and start to feed my freshly penned words 
so that everyone of them 
can rise fat and healthy from the paper

but
before i let my words loose
into the world
i clutch them firmly for one last time
against my chest
so that the beating of my mother's heart
can sound brightly in their ears
that when they will look me up one day
they will recognise my feverish pulse
and jubilantly run into my arms

Saturday, 24 October 2015

onbeskaamd

met my rug ingevou in die hoek van die rusbank
en bene wawyd oopgestrek
voel ek ongereserveerd en sorgloos 
ek kan nie help om myself te verbeel
binne die swellende lyf van ‘n verwagtende vrou

die hitte is net-net draaglik
ek gee nie om wie my hier sal teëkom in
hierdie onvleiende posisie
ek sit met ‘n self-vertroue gemak
ek het net my wit romp aan
geen hemp
my hande gemaksugtig langs my sye
en my borste doodluiters turend tot
in die uithoeke van die studio

dit is ‘n bemagtigende gevoel 
hierdie vrymoedigheid van lyf op ‘n somersdag
‘n non-chalante bewussyn van my vrou-wees
sonder om myself te verklaar verduidelik of bewys
my vel en been kan nie anders as om te ululeer 
in hulle onbeskaamde aanwesigheid

Friday, 9 October 2015

van die grond leer sy

van die grond leer sy die ritme van wind en water 
grond waaruit vrou klim om haar vel ten volle te voel 
grond sing haar lyf uit elke hoek en porie 
tril die vrugbaarheid van grond regdeur haar voetsole 
grond is bly om te voel hoe diep vrou haar spoor trap
sy druk haar lippe en bors ferm teen die aarde 

voel die vibrasie van minerale krag 
sy weet dit is 'n mite dat sy getrek is van die rib van man 
haar binnenste sê vir haar dat sy gegiet is vanuit die rugstring van berg  

from the soil she learns the rhythm of wind and water 
soil from which woman climbs to feel her skin fully 
soil sings from every corner of her body 
trembles the fertility of soil straight through the soles of her feet 
soil is happy to feel woman treading her spoor deeply 
she presses her lips and chest firmly to the earth 
feel the vibration of mineral strength 
she knows it is a myth that she was pulled from the rib of man 
her gut tells her that she was forged from the spine of mountain 

Wednesday, 9 September 2015

bloei

my vrouensingewandes skeur en bloei
klokslag elke maand
met dit kom die emosies
die knaende pyn
my hele lyf tril teen ‘n frekwensie wat
my so hoog en moeg tegelykertyd maak
elke maand dieselfde storie wat haarself herhaal
daar is selde verandering in die lyding
 - die ongemak, die malkoppigheid -
dit het ek nou na twintig jaar aanvaar
as biologiese imperatief
ek sluk warm water met
suurlemoen en heuning om
die styf gespande senuwees en spiere te kalmeer
ek sit met my lyf in die son
my hart huil-smeek dat die onbeheersde bons
van my hart stil sal word
en die bloei gou tot ‘n einde kom
sodat ek lewendig en nuut weer kan opstaan

Wednesday, 28 August 2013

Krotoa




During the Site_Specific International Land Art Biennale I contributed my performance poetry to the Fences  project of artist and cultural activist Erica Lü
ttich. She discovered the story of Krotoa, also known as Eva, and she and her Boitumelo Sewing Project knitted a beautiful and richly colourful cloak worn by Mokhema Hlaganani, who played the part of Krotoa. 
Interesting to note is that Krotoa worked in the household of Jan van Riebeeck from the age of 11. She served him for about 10 years until he left the Cape in 1662. She was the niece of Autshumao, also known as Harry die Strandloper. Seeing that she could speak several languages she was appointed as interpreter, emmisary and negotiator between the newly arrived Europeans and her own people, the Khoisan. She was related to royal Khoi family and this made her even more desirable as a pawn for Van Riebeeck. She was highly regarded as someone with great diplomatic skill and a knack for intelligence gathering, and this while still only a teenager. (She is also known as being instrumental in the emergence of the Afrikaans language).  Although she was the first Khoi woman to marry a European, Pieter van Meerhoff, and the first Khoi to be baptized as a Christian, she was always more at home with her own people. Another Khoi interpreter, Nommoa, accused her of being a traitor to the Khoi. One can only imagine the conflict of loyalty and identity she was experiencing. Toward the end of Van Riebeeck's stay in the Cape of Good Hope he started to doubt Krotoa's intentions and fidelity to his cause and believed she was passing on strategic information to her own people so as to turn them against the colonists. Because of this struggle with her identity and belonging, and possibly for other reasons she was lead to drink and other behaviours that the biased tellers of history would make us believe. The last 5 years of her young life she spent incarcerated on Robben Island. 
Why her story was not known for all this while: her blood runs through some prominent white Afrikaner families. 
The piece I conceived consisted of five poems  - "Fences" dealing with the Colonialist/Ownership/Safety theme and the other four poems, "Vir Krotoa", "Vir Sara Baartman" (written by Diana Ferrus), "Aan Ingrid" and "Street Woman"  inspired by women who were challenged and/or scarred by man-driven societies. 
By the visionary hands of Erica, she brought Plettenberg Bay's neighbouring communities together to participate in various art projects, including the rigging up of the fences used as part of the performance. Kudos to Erica for the inspiring and heartfelt work she does! 

Two years ago I wrote In die Grond en Blom skyn die hoop - a poem touching on woman's strength, her eccentricity and hopefulness. When I came across Krotoa's story, I thought back on this poem and saw how well the words fitted her. I re-wrote certain phrases and tweaked here and there for the poem to become:


Vir Krotoa

sy het vele warmgebakte kranse ontdek langs die woude
het hul gevul met klippe, voetspore en uitgekapte wense
die dou lek sy vroeg-oggend van die boegoeblare
en vee haar wange met die sagte son wat deur die skeure breek
sing sy alomheen die liedere wat resonant oor die vlaktes aanrol
'n vrou soos hierdie mag nie stilbly

hoor hoe haar stem deur klip en geskiedenis breek
sien hoe sy vrouwees bevry
deur met grond liefde te maak
in haar skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

en so bly sy opstaan, 'n ware vrou,
gevul met drome en verwarring
sy doen haar daaglikse pligte
met grond onder haar naels, borduur sy die kontinente aan een
sy is alleen, net sy en haar haar tong
praat sy vir die onthalwe van ander,
maar nooit vir die onthalwe van haarself
prinses die een dag, 'n pion die ander,
haar identiteit verskeur en verkrag
'n vrou soos hierdie word maklik misverstaan

hoor hoe haar stem deur klip en geskiedenis breek
sien hoe sy vrouwees bevry
deur met grond liefde te maak
in haar skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

en so het sy oor die berge met haar aardsvlerke gevlieg
nakend soos net die veld en lug daarvan hou
leerken sy die laaste helder paaie van oorlewing
dra vuur en klippe aan om die laaste vestiging te bou
waar lug nog diep ingeasem kan word
en grond diep gegtrap kan word sodat groen lewe
uitrys uit water en klei en 'n nuwe wêreld aanbreek

hoor hoe haar stem deur klip en geskiedenis breek
sien hoe sy vrouwees bevry
deur met grond liefde te maak
in haar skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

soms verloor sy haar kop, maar nooit haar hart
sy druk haar lippe en bors ferm teen die aarde
voel die vibrasie van minerale krag
grond is bly om te voel hoe diep hierdie vrou haar spoor trap
'n vrou soos hierdie kan nie stilbly
in haar skyn die hoop
wat nog by ons mense spook


Photos taken by Erica Luttich

Thursday, 22 September 2011

In die grond en blom skyn die hoop

Hier die gedig wat ek spesiaal vir die FLORHA! vertoning in die Baxter Teater, Rondebosch, Kaapstad geskryf en opgevoer het >> die foto's is tydens die opvoering geneem >>


In die grond en blom skyn die hoop

En so het sy opgestaan uit die blomme-velde,
'n besete vrou gevul met drome van die aarde se diepe waters
so doen sy haar daaglikse pligte met grond onder haar naels,
borduur sy die lande aan een met die stingels van blomme
sy is alleen, net sy en haar tien vingers,
soms van haar kop af, maar altyd geheg aan haar hart en haar blomtuin
sy is deels vrou, deels aarde, deels blom

hoor hoe haar stem deur die blom-woude breek!
kyk hoe sy haar menswees bevry
deur met grond en blom liefde te maak
in grond en blom skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

sy het vele sonkoper velde ontdek langs die kusste
het hul gevul met voetspore vol ryp wense
die dou lek sy vroeg-oggend van die lelie-blare
vee haar wange met die sagte son wat deur die struike breek
sing sy alomheen die liedere wat resonant oor die vlaktes aanrol
'n vrou soos hierdie mag nie stil bly!

hoor hoe haar stem deur die blom-woude breek!
kyk hoe sy haar menswees bevry
deur met grond en blom liefde te maak
in grond en blom skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

dit is daar waar sy wil wees
daar waar blomme vry, wild en helder kan bloei
waar grond diep gegtrap kan word
waar groen, geel, oranje, pers en rooi
rys uit modder en 'n nuwe wêreld aanbreek
ja, dit is daar waar sy wil wees
daar waar haar siel saam resoneer met die seismiese aardskuiwings
wat tril met die geboorte van elke nuwe blom
daar waar grond haar die ritme van wind en water leer
haar leer hoe om haar vel ten volle te voel
soos wat net 'n blom kan voel
blom sing haar lyf uit elke hoek en porie
tril die vrugbaarheid regdeur haar voetsole
trap sy versigtig want blomtyd is 'n vlugtige en delikate seisoen
en tog dans sy diep, hard en vinnig omdat blomtyd uitbundig en grensloos is

hoor hoe haar stem deur die blom-woude breek!
kyk hoe sy haar menswees bevry
deur met grond en blom liefde te maak
in grond en blom skyn die hoop
wat nog by ons mense spook

grond is bly om te voel hoe diep vrou haar spoor trap
blom is bly om te sien hoe passievol sy deur die vreugde van kleur stap
sy druk haar lippe en bors ferm teen die aarde
voel die vibrasie van die magtige minerale groei
wat stoot en rys deur wortel en blaar
hoe lank het sy vir hierdie blomtyd gewag!
nóú is dit hier en blom sy saam met een helse vrugbare krag